جلسه تحلیل سریال بلک میرور با محوریت سوگ و فقدان

چرا مارتا نمی‌تواند سوگواری کند؟

فروید در «ماتم و مالیخولیا» سوگ را «کار» می‌نامد: واقعیت بارها به سوگوار نشان می‌دهد که ابژهٔ محبوب دیگر نیست و او باید خاطره به خاطره، امید به امید، دلبستگی‌اش را از آن جدا کند. این کار دردناک و کند است و برای همین ذهن گاهی راه‌هایی برای فرار از آن پیدا می‌کند؛ چسبیدن به ابژه، انکار مرگ یا ساختن جانشینی که نبودن را بپوشاند.

نسخهٔ مصنوعی اش در «زود برمی‌گردم» دقیقاً همین جانشین است. او از ردّ دیجیتال اش ساخته شده، یعنی از تصویری که اش از خودش به دیگران نشان می‌داد، نه از خود او. برای همین، هرچه شبیه‌تر می‌شود، فاصله‌اش با اش واقعی آشکارتر می‌شود: او مخالفت نمی‌کند، خشمگین نمی‌شود و کمبودی ندارد. چیزی که مارتا از دست داده، دقیقاً همین ناتمامی و دیگری بودن اش بود.

پایان قسمت، که جانشین در اتاق زیر شیروانی نگه داشته می‌شود، تصویری دقیق از سوگی معلق است: ابژه نه زنده است که بتوان با او زندگی کرد و نه مرده است که بتوان رهایش کرد. در زبان فروید، این همان مرز لغزان سوگ و مالیخولیاست؛ جایی که فقدان پذیرفته نمی‌شود و زندگی حول آن متوقف می‌ماند.

این قسمت پرسشی امروزی را هم پیش می‌کشد. ما بیش از هر زمان دیگری ردّ آدم‌ها را نگه می‌داریم: پیام‌ها، عکس‌ها، صداها و صفحه‌هایی که پس از مرگ هم باقی‌اند. این ردها می‌توانند بخشی سالم از به یاد آوردن باشند، به شرط آنکه جای خود فرد را نگیرند. سوگ موفق به معنای فراموش کردن نیست؛ یعنی رسیدن به جایی که بتوان کسی را که رفته در درون نگه داشت و همزمان پذیرفت که دیگر بیرون از ما نیست.