چه بسا مهاجرت تاثیرات پررنگ دیگری نیز در زندگی ما داشته و دوستان یا حتی اعضای خانواده‌مان در پروسه مهاجرت قرار داشته یا پیش‌تر مهاجرت کرده باشند. مهاجرت مفهومی است که به همان اندازه که با تغییر در ظاهر زندگی و دگرگونی در آن همراه است، جسم و روان ما را هم درگیر میکند و در این مسیر چه بهتر اینکه برای سلامت روانمان از متخصص کمک بگیریم و بخشی از این فشارها را با کسی که میتواند به ما یاری برساند، به اشتراک بگذاریم.
در این مقاله مجله تجربه زندگی به این اشاره می‌کنیم که چرا سلامت روان در مهاجرت اهمیت دارد، مهاجرت چگونه روی روانمان تاثیر میگذارد و چرا بهتر است از یک روانشناس همزبان با خودمان کمک بگیریم.
سلامت روان در مهاجرت، دوری از سرزمین مادری
این روزها مهاجرت جزو کلیدواژه‌های نخست بسیاری از موتورهای جست‌وجو شده و بخش عمده‌ای از مردم به دنبال زندگی بهتر -یا حتی فقط آرام‌تر و کم‌دغدغه‌تر- در جست‌وجوی راهی برای بار بستن و کوچ از سرزمین مادری‌شان شده‌اند.
اگر این حوزه را دنبال می‌کنید، لازم نیست هر بار سر بزنید. خبردارشدن از مطلب‌های تازهٔ این موضوع
خیلی وقت‌ها به این دلیل مهاجرت می‌کنیم که به دنبال فرصت‌های بهتر در زندگی هستیم، آب و هوای بهتر، رفاه بهتر و حتی تحصیلات بهتر. می‌دانیم چه می‌خواهیم و از آنجایی که آنچه را که می‌خواهیم در سرزمین خودمان پیدا نمی‌کنیم، به دنبال سرزمینی می‌گردیم که این فرصت‌ها را در اختیارمان قرار دهد.
خیلی وقت‌ها هم مهاجرت می‌کنیم، چون چاره دیگری نداریم. چون خانه‌مان (هم به مفهوم ساده و اصلی آن و هم در مقیاس بزرگ‌تر یعنی شهر و کشورمان) دیگر برایمان امن نیست یا ما از آن حس امنیت نمی‌گیریم؛ پس می‌رویم تا در جایی، احتمالا با امنیت بیشتر، زندگی کنیم.
در همین رابطه در مجله تجربه زندگی بخوانید: مهاجرت از دیدگاه روانکاوی
چرا در مهاجرت از روانشناس کمک بگیریم؟
به هر دلیلی که مهاجرت کنیم، باز با یک حقیقت غیر قابل انکار مواجه خواهیم بود؛ اینکه خودمان را در فضایی جدید، فضایی ناآشنا و احتمالا دور از هویت زیسته‌ی همه سال‌های قبل زندگی‌مان قرار می‌دهیم. به یک‌باره قرار است با صداها و آواها و زبان و رنگ‌ها و غذاهای سرزمینی دیگر احاطه شویم، از آنچه آشنا بود دل بکنیم و به غریبه‌ای که باید در دل فرهنگی دیگر زندگی کند، تبدیل شویم. اینجاست که به چالش‌های روحی و روانی مهاجرت می‌رسیم و همینجاست که می‌توانیم با مراقبت کردن از سلامت روانمان به شیوه‌های مختلف، مسیر عبور از سختی‌های مهاجرت و سازگار شدن با شرایط جدید را راحت‌تر پشت سر بگذاریم.
البته این نکته هم قابل توجه است که گاهی به دلیل همین تصویری که از آینده پیش روی ما قرار می‌گیرد، ممکن است حتی گرفتن تصمیم برای مهاجرت کردن هم برای ما چالش‌برانگیز باشد و این را نیز می‌توان از چالش‌های مهاجرت دانست.
برای همین در این مسیر می‌توانیم از یک مشاور یا روانشناس کمک بگیریم تا از فشارهای وارد شده بر روانمان بکاهیم، بدانیم که مسیری که خود را در آن قرار داده‌ایم گرچه دشوار است، با این حال آن را خود انتخاب کرده‌ایم و قرار است در این مسیر بتوانیم ترس‌ها و چالش‌هایی را که با آن مواجه می‌شویم، ببینیم و مسیر حل مشکلات و ادامه دادن را به بهترین شکل ممکن پیدا کنیم. حضور روان‌درمانگر حتی ممکن است به ما کمک کند تا بتوانیم درک کنیم که همه این حس‌ها و تنهایی و غربتی که در ابتدای مسیر حس می‌کنیم، طبیعی و بخشی از فرآیند تغییر است.
کدام روانشناس بهتر میتواند در فرآیند مهاجرت به ما کمک کند؟
حالا که به این نتیجه رسیده‌ایم که به روانشناس نیاز داریم و این تمایل را در خود شناخته‌ایم، وقت آن است که به سراغ قدم بعدی و البته مهم در مسیر برویم؛ انتخاب روانشناس.
در اینجا گزینه‌های متعددی پیش رو داریم؛ می‌توانیم در کشور مقصدی که در حال حاضر در آن ساکن هستیم، به دنبال یک درمانگر باشیم تا جلسات درمانمان به صورت رودررو و حضوری برگزار شود. اما مشکل اینجاست که ممکن است پیدا کردن یک درمانگر همزبان و هموطن در کشور مقصدمان کار آسانی نباشد، یا اصلا پیدا نشود.
درمانگر غیرهمزبان هم گرچه میتواند کمک‌کننده باشد و تغییرات مثبتی در ما ایجاد کند، با این حال با پس‌زمینه فرهنگی، تربیتی و اجتماعی ما ناآشناست. این فضای ناآشنا که از کودکی تا حال برای آن فرد به شکل متفاوتی تجربه شده است، ممکن است به شکل مانعی برای ایجاد رابطه درمانی و مسیر گفت‌وگو میان ما و درمانگر ظاهر شود و هرچقدر که درمانگر متخصص بوده و مهارت‌های لازم را برای درمانگری داشته باشد، باز ما فضایی خالی بین خودمان و او حس می‌کنیم که چون از جنس روابط انسانی و درک متقابل است، نمی‌توانیم این فضای خالی را پر کنیم.
در چنین شرایطی انتخاب درمانگری که در کشور مبدا خودمان زندگی میکند، یا اصلا در هر کجای دنیاست اما تجربه زیسته‌ی مشترکی از فضای اجتماعی و فرهنگی ما دارد و میتواند به صورت آنلاین با ما در ارتباط باشد و جلسات درمان را برگزار کند، گزینه کمک‌کننده دیگری است که پیش رویمان قرار دارد.
روان‌درمانی با هر رویکرد و نگاهی، نوعی درمان از طریق صحبت کردن است. در واقع ما هر آنچه را که تجربه کرده‌ایم، در جلسات درمان به زبان می‌آوریم و در مورد آن با درمانگر گفت‌وگو می‌کنیم. او به ما کمک میکند تا از طریق زبان، تعارضاتی را که در تجربه زیسته ما وجود دارد، کشف کنیم و بتوانیم به گونه‌های متفاوتی به آن‌ها نگاه کنیم. به همین یکی از معیارهای مهم انتخاب درمانگر بعد از بررسی مجوز و مدارک لازم برای درمانگری، این است که فردی را انتخاب کنیم که بتوانیم با او گفت‌وگو کنیم.
به یاد داشته باشید که سلامت روان در مهاجرت بسیار مهم است و روی انتخاب‌ها و نحوه طی کردن مسیرمان بعد از مهاجرت، بسیار تاثیر میگذارد. مرکز تجربه زندگی با دو کلینیک در تهران و استانبول، خدمات مشاوره، روانکاوی و روان‌درمانی خود را در بخش‌های روان‌درمانی و روانکاوی فردی، زوج‌درمانی، روان‌درمانی کودک و نوجوان و مشاوره فردی به دو صورت حضوری و آنلاین ارائه میدهد و ایرانیان خارج از کشور هم می‌توانند از خدمات روانکاوی آنلاین این مرکز استفاده کرده و هزینه جلسات خود را به صورت ریالی، دلاری و با لیر پرداخت کنند.
برای آشنایی بیشتر با خدمات روان‌درمانی آنلاین برای فارسی‌زبانان و دانشجویان خارج از ایران، صفحهٔ تراپی آنلاین برای فارسی‌زبانان خارج از ایران و برای ساکنان ترکیه صفحهٔ تراپی فارسی در ترکیه را ببینید. برای شروع هم میتوانید از صفحهٔ شروع تراپی درخواست بدهید.
مهاجرت از نگاه روانکاوی: سوگی که دیده نمی‌شود
روانکاوان مهاجرت را فقط جابه‌جایی جغرافیایی نمی‌دانند. لئون و ربکا گرینبرگ در کتاب «دیدگاه‌های روانکاوانه دربارهٔ مهاجرت و تبعید» نشان می‌دهند که مهاجر هم‌زمان چیزهای زیادی را از دست میدهد: آدمها، خیابان‌ها، صداها، بوها و نقش‌هایی که به او هویت می‌دادند. این فقدان‌ها اغلب دیده نمی‌شوند، چون مهاجرت معمولاً با امید و تصمیم همراه است و خود فرد هم فکر میکند حق ندارد غمگین باشد.
فروید در «سوگ و مالیخولیا» توضیح میدهد که سوگ کاری روانی است: ذهن باید آرامآرام از چیزی که از دست رفته جدا شود. وقتی این کار انجام نشود، غم میتواند به شکل بی‌حوصلگی، خستگی، تحریک‌پذیری یا احساس بیگانگی با خود ادامه پیدا کند. در مهاجرت، سوگ گاهی ماه‌ها بعد از رسیدن و پس از فروکش کردن هیجان شروع اول سر برمی‌آورد.
وینیکات از «فضای میانی» حرف می‌زند؛ جایی میان درون و بیرون که فرهنگ، بازی و خلاقیت در آن زندگی می‌کنند. زبان مادری بخش مهمی از همین فضاست. درمان به زبان مادری کمک میکند این پیوستگی دوباره برقرار شود و مهاجر بتواند میان آنچه بود و آنچه هست پلی بسازد، به‌جای اینکه یکی را به نفع دیگری انکار کند.
جدول: گزینه‌های تراپی برای مهاجران
| گزینه | مزیت | چالش |
|---|---|---|
| درمانگر محلی غیرهمزبان | آشنایی با نظام و فرهنگ کشور مقصد | ترجمهٔ احساس‌ها و فاصلهٔ فرهنگی |
| درمانگر همزبان در کشور مقصد | زبان مشترک و تجربهٔ مهاجرت مشابه | تعداد کم و گاهی هزینهٔ بالا |
| تراپی آنلاین با درمانگر فارسیزبان | زبان مادری، انتخاب گسترده‌تر، دسترسی از هر جا | هماهنگی ساعت به دلیل اختلاف زمانی |
جمع‌بندی بر اساس همین مقاله
پرسش‌های پرتکرار
آیا مهاجرت روی سلامت روان اثر میگذارد؟
بله. دوری از خانواده و دوستان، از دست دادن نقشها و زبان آشنا و فشار سازگاری با محیط تازه میتواند اضطراب، تنهایی و احساس سوگ را تشدید کند.
سوگ مهاجرت چیست؟
سوگ مهاجرت واکنشی طبیعی به از دست دادن چیزهای آشناست: آدمها، مکانها، زبان و حتی بخشی از هویت. این سوگ گاهی دیرتر از خود سفر و آرامآرام خودش را نشان میدهد.
چرا تراپی به زبان دوم سختتر است؟
وقتی به زبان دوم حرف میزنیم، بخشی از ذهن صرف ترجمه میشود و احساسهایی که در کودکی و به زبان مادری شکل گرفتهاند گاهی دورتر و کمرنگتر بیان میشوند.
تراپی آنلاین برای مهاجران مؤثر است؟
برای بسیاری از مهاجران تراپی آنلاین با درمانگر همزبان راهی عملی است؛ دسترسی را آسان میکند و امکان انتخاب درمانگر مناسب را بیشتر میکند.
کی باید برای مشکلات مهاجرت از روانشناس کمک بگیرم؟
اگر غم، اضطراب یا تنهایی چند هفته ادامه پیدا کرده، روی کار، خواب یا روابط اثر گذاشته، یا احساس می‌کنید در مسیر تازه گیر کرده‌اید، وقت خوبی برای گفت‌وگو با یک درمانگر است.
چطور درمانگر فارسیزبان خارج از ایران پیدا کنم؟
میتوانید از پلتفرمهای تراپی آنلاین فارسیزبان کمک بگیرید. در مرکز تجربه زندگی جلسهٔ معارفه رایگان است تا درمانگر مناسب را پیدا کنید و تغییر درمانگر هم هزینه ندارد.
به زبان خودتان حرف بزنید
هر جای دنیا که هستید، میتوانید با یک درمانگر فارسیزبان شروع کنید. جلسهٔ معارفه رایگان است و تغییر درمانگر هزینه‌ای ندارد.
یک قدم کوچک، فقط یک گفت‌وگو
لازم نیست از قبل بدانید مشکلتان چیست. فرم کوتاه را پر می‌کنید، ما درمانگر متناسب را پیدا می‌کنیم و جلسهٔ معارفه رایگان است.
شروع تراپی با جلسهٔ معارفه رایگانروان‌درمانی فردی
نمی‌دانید چه نوع تراپی به شما می‌خورد؟ تست سبک درمانی من رایگان است، ثبت‌نام نمی‌خواهد و دو دقیقه طول می‌کشد. بقیهٔ تست‌های رایگان
ساکن خارج از ایران هستید؟ مرکز تجربه زندگی برای فارسی‌زبانان خارج از ایران تراپی آنلاین به فارسی دارد: جلسهٔ معارفه با خود تراپیست رایگان است و هر جلسه ۲۵ تا ۳۵ یورو. از صفحهٔ روانشناس فارسیزبان برای ایرانیان خارج از کشور شروع کنید، یا مستقیم بروید به روانشناس ایرانی در آلمان و روانشناس ایرانی در کانادا.
