این متن بخشی از تحلیل روانکاوانه فیلم و سریال در مجلهٔ تجربه است.
این سریال صرفا به پرداخت داستانِ قتلی رازآمیز و یافتن قاتل نمی‌پردازد، بلکه ما را به تدریج درگیر جزئیات پرمعنا و پنهان شخصیت‌های خود میکند. با مجله تجربه زندگی همراه باشید.
سریال the undoing
داستان سریال بر روی تراپیست موفقی به نام گریس (نیکول کیدمن)، همسرش جاناتان (گرانت) و پسرش (نوآ جوپ) تمرکز کرده است. زندگی گریس همانطوری است که همیشه برای خودش تصور میکرد. یک تراپیست موفق که اولین کتاب در دست انتشارش هم به زودی منتشر می‌شود. اما در پی اتفاقاتی که می‌افتد، گریس متوجه می‌شود که همسرش زندگی مخفیانه‌ای دارد که احتمالاً به یک قتل وحشتناک مرتبط می‌شود.
این مطلب را در بات تجربه هم داریم، همراه پیشنهادهای هم‌خانواده‌اش. دیدن پیشنهادهای مرتبط در بات
والدین خانواده فریزر شغل‌هایی پردرآمد دارند؛ گریس تراپیست مشهوری است که به‌تازگی اولین کتاب خود را منتشر کرده. جاناتان هم با دکترای سرطان‌شناسی در حوزه کودکان کار میکند. با این حال، زندگی شهری آنها خوش و خرم در جریان است و کار پرمشغله آنها تأثیری روی ازدواج و پرورش تنها کودکشان نگذاشته است. تماشای این زندگی قطعاً حسادت شما را برخواهد انگیخت اما به نظر می‌رسد چیزی در ظاهر پیداست، آرامش قبل از طوفان است.
تنها ایرادی که میتوان به این خانواده گرفت، انزوای اجتماعی آنهاست. این مسئله در مدرسه تیزهوشان هنری نمود پیدا میکند. گریس عضو شورای والدین قدرتمند مدرسه است اما پس از مدتی متوجه می‌شویم که اگرچه پدر او (با بازی دونالد ساترلند) یکی از اهداکنندگان بزرگ کمک‌های مالی به مدرسه است ولی گریس نمی‌خواهد از موقعیت و ثروت پدرش بهره‌ای ببرد. او در عوض سعی دارد حس امنیت و اقتدار شخصی را از زندگی شغلی خودش بدست آورد.
اولین مراجع او زنی است که در مورد همسرش این‌طور گلایه میکند: «شوهرم گاهی وقتا دوست‌داشتنیه و بهم توجه می‌کنه اما یهو تبدیل میشه به یه مرد خشن که همش بهم توهین می‌کنه.» در قرار ملاقات دوم، زوجی برای حل مشکل شک و تردید در مورد خیانت یکدیگر پیش گریس آمده‌اند. او آنها را این‌طور راهنمایی میکند: «بخشی از هیجان خیانت به همسر از اینجا نشأت می‌گیره که این مسئله در سایه رابطه اصلی رخ می‌ده.»
حباب زندگی خانواده فریزر با مرگ زنی به نام النا آلوز (با بازی ماتیلده د آنجلیس) می‌ترکد. ماجرا از زمانی آغاز می‌شود که گریس به والدین مدرسه کمک میکند تا یک حراجی راه بیاندازند و همین اتفاق باعث آشنایی او با النا می‌شود. النا نسبت به دیگر زنان شورا جوان‌تر است. او مزایای اجتماعی و قدرت مادی آنها را ندارد اما با این حال، زیبا و جذاب است.
زمانی که النا می‌خواست نوزادش را پیش چشم مادران دیگر شیر دهد، آنها از این حرکت حس بدی پیدا کردند. اگرچه به نظر می‌رسید این کار برای جلب‌توجه نیست اما درادامه میبینیم که او رفتارهای عجیبی دارد. آشنایی گریس با النا تازه در حال شکل گرفتن بود که یک روز بعد، جنازه او را پیدا میکنند. پلیس اعلام میکند که النا به قتل رسیده و شوهرش یکی از مظنونین است. گریس از این اتفاق شوکه شده و سعی دارد با شوهرش (جاناتان)، که ظاهراً برای شرکت در یک همایش به شهری دیگر رفته، ارتباط برقرار کند. اما موبایل جاناتان در خانه جا مانده و گریس ناتوان از صحبت با او، لحظه به لحظه آشفته‌تر می‌شود.
اوقاتی که او با النا سپری کرده مدام در ذهن گریس تداعی می‌شوند و این توهمات او را همچون یک بیمار به پارانویا دچار کرده است. اتفاقات چند روز اخیر باعث شده تا این فکر در ذهن گریس شکل بگیرد که ما هرگز نمی‌توانیم نزدیک‌ترین افراد به خود را بشناسیم؛ حتی اگر یک درمانگر حرفه‌ای در تجزیه و تحلیل رفتار انسان‌ها باشیم.
بررسی روانشناختی سریال The Undoing
در ابتدا بهتر است کمی با اصطلاح مکانیسم های دفاعی روانی آشنا شوید. مکانیسم دفاعی روانی روشی است که انسان برای مواجه نشدن با موضوعات پریشان کننده و اضطراب زا در پیش می‌گیرد تا از اضطراب اجتناب کند. مکانیسم دفاعی انواع مختلفی دارد و یکی از مکانیسم های دفاعی که فروید مطرح کرده‌است «Undoing» است. آندویینگ در فارسی به باطل سازی، نادیده گرفتن، ابطال، خنثی سازی و عمل زدایی ترجمه شده‌است.
آندویینگ «Undoing» چیست؟
آندویینگ به عنوان یک مکانیسم دفاعی سعی دارد عواقب یک تجربه و هم خود آن تجربه را محو کند. در نتیجه، آنچه روی داده‌است مانند یک معجزه، به چیزی تبدیل می شود که «هرگز روی نداده‌است».
اما آندویینگ فقط اعمال را در بر نمیگیرد. وقتی کسی میگوید «چند سال است مریض نشده‌ام» یا «تا حالا خانه‌ی ما دزد نیامده‌است» و بلافاصله به یک تخته چند ضربه می‌زند و میگوید «بزنم به تخته» ، در واقع میخواهد تفکری را که بیش از حد مطمئن بوده است را آندو کند. او که ابتدا به سلامت خود غرّه شده است، بلافاصله به یاد می‌آورد که ممکن است مریض شود.
طی همین فرایند، گاهی فرد کاری انجام می‌دهد که به دیگران ضرر می‌رساند. او برای آندو کردن ضرر، در جهت کمک به آن افراد تلاش مضاعف میکند یا با انجام دادن کارهای مثبت دیگری میخواهد تاثیر کارهای ناشایست خود را خنثی کند.
شوهری که با زنش دعوای مفصلی کرده‌است ناگهان او را غرق هدایا میکند، تاجری که کلاه برداری میکند اعانه‌های هنگفتی به موسسات خیریه می‌دهد، یا مادر خودخواهی که چند روز بچه اش را تنها گذاشته‌است برای او اسباب بازی‌های گران‌قیمت می‌خرد.
یک مثال دیگر از آندوئینگ در بیماران جسمی دیده می‌شود، به این ترتیب که بیمار فکر میکند که با انجام دادن رفتارهای «درست» می‌تواند نتایجی را که در اثر رفتارهای «نادرست» روی داده‌اند پاک کند. برای مثال؛ کسی که در نتیجه ی استعمال مواد مخدر با سرنگهای آلوده، به بیماری کشنده‌ی ایدز مبتلا شده‌است، تصمیم می‌گیرد از مصرف مواد مخدر دست بردارد و شروع به ورزش و خوردن غذاهای سالم کند.
توجه داشته باشید که همه این کارها در سطح ناهشیار انجام می‌شود. یعنی این افراد از علت کارهای خود آگاه نیستند.
اگر شخص از انگیزه و علت خرید هدیه‌ی گران‌بها بعد از دعوای مفصل شب قبل، آگاه باشد و بداند چرا این کار را کرده‌است، آن را از لحاظ تکینکی نمی‌توانیم Undoing بنامیم. اما اگر فرد از احساس گناه، عذاب وجدان یا شرمندگی خود آگاه نباشد و در نتیجه، به‌طور خودآگاه یا هشیارانه نتواند بر تمایل خود به از بین بردن آن کنترل داشته باشد، آنگاه میتوان از اصطلاح آندوئینگ استفاده کرد. در حقیقت در Undoing، فعل یا عواقب آن طوری از بین می‌روند که انگار هرگز روی نداده‌اند. (در ادامه خطر لو رفتن داستان وجود دارد)
در سکانسی از این فیلم میبینیم که گریس با پدرش از خاطرات قدیم صحبت میکنند. گریس رابطه ی خوب پدر و مادرش را یادآوری میکند اما پدرش به او میگوید که این همه‌ی ماجرا نیست، من بارها به مادرت خیانت کردم و آن هدایا و جواهرات گرانبهایی که برایش می‌خریدم، در حقیقت برای رهایی از احساسات ناخوشایند من بود.
در شخصیت «جاناتان» میبینیم که انگار هیچ‌گونه حس همدلی ندارد. او قادر به درک احساسات و خواسته‌های دیگران نیست و اهمیتی به آنها نمی‌دهد. همانطور که در سکانسی که گریس با مادر جاناتان بصورت تصویری تماس گرفته اند، مادر جاناتان به این موضوع اشاره میکند که سالها پیش بعد از تصادف خواهر کوچک جاناتان و کشته شدن او، جاناتان هرگز اظهار پشیمانی نکرد و هیچ گونه حس اندوهی از خود نشان نداد.
همچنین با وجود اینکه جاناتان به ظاهر عاشق همسر و فرزند خود است اما وارد رابطه ای پنهانی با زنی به نام النا آلوز (مادر پسری که تحت مداوای جاناتان است) می شود و زمانی که زن بر اثر خوخواهی و رابطه ی نامحکم در زندگی زناشویی خود، میخواهد برای نگه داشتن جاناتان به زندگی او نزدیک شود، جاناتان او را به طرز وحشتناکی می‌کشد و هرگز احساس ندامت و پشیمانی نمی کند؛ به نحوی که تا پایان سریال بیننده متوجه قاتل بودن او نمی شود.
درباره‌ی سریال The Undoing
این مینی سریال یک مجموعه کوتاه آمریکایی 6 قسمتی در ژانر معمایی، جنایی، روانشناختی است. به کارگردانی سوزان بیر و نویسندگی دیوید ای کلی است.
مینی سریال The Undoing از کتابی به نام تو باید میدانستی (You Should Have Known ) نوشته جین هانف کورلیتز از انتشارات گرند سنترال، الهام گرفته شده است. محبوبیت این کتاب در سراسر دنیا تا حدی بوده که به ۱۸ زبان زنده ترجمه و چاپ شده است.
بازیگران سریال The Undoing نیکول کیدمن در نقش گریس فریزر، هیو گرانت در نقش جاناتان فریزر، نوآ جوپ در نقش هنری فریزر، دونالد ساترلند در نقش فرانکلین راینهارت هستند
سخن پایانی
یادداشت سردبیر: این سریال در IMdb امتیاز 7.4 از 10 را دارد. بسیاری از مخاطبان سریال آن را دوست داشتند اما افراد دیگری هم به آن علاقه‌ای نشان نداند. اگر این سریال را دیده‌اید در بخش دیدگاه نظر خود را با ما به اشتراک بگذارید.
اگر به سریال‌هایی علاقه دارید که فضای درمانی و روانشناسانه و روانکاوانه داشته باشند، پیشنهاد می‌کنم به یادداشت معرفی سریال This is Us سر بزنید.
چرا گریس حقیقت را نمی‌دید؟ انکار در ذهن یک تراپیست
طنز تلخ سریال این است که گریس شغلش شنیدن ناگفته‌های دیگران است. در جلسه‌ها به مراجعانش یادآوری میکند که نشانهها را در همسرشان جدی بگیرند، ولی در خانهٔ خودش همان نشانهها را نمی‌بیند. عنوان رمان، «باید میدانستی»، دقیقاً روی همین زخم دست می‌گذارد. از نگاه روانکاوی، این ندیدن حماقت نیست؛ انکار است. انکار دفاعی است که ذهن به کار می‌گیرد تا واقعیتی را که تحملش ناممکن به نظر می‌رسد، از آگاهی دور نگه دارد.
آنا فروید در کتاب «من و مکانیسم‌های دفاعی» (۱۹۳۶) نشان داد که دفاع‌ها برای محافظت از من در برابر اضطراب ساخته می‌شوند. برای گریس، پذیرفتن حقیقت جاناتان یعنی فروریختن همه چیز: ازدواج، تصویر پدری خوب برای پسرش و حتی اعتماد به قضاوت حرفه‌ای خودش. پس ذهن ترجیح می‌دهد شواهد را کوچک کند و داستانی بسازد که زندگی را سر پا نگه دارد.
گفت‌وگوی گریس با پدرش دربارهٔ هدیه‌هایی که پس از هر خیانت به مادرش می‌داد، کلید فهم این انکار است. گریس در خانواده‌ای بزرگ شده که در آن ظاهر زیبا، جای حقیقت را می‌گرفت. شاید برای همین مردی را انتخاب کرد که در جذاب نشان دادن ظاهر استاد بود. سریال به ما یادآوری میکند که دانستن نظریه‌ها، ما را از دفاعهای خودمان معاف نمی‌کند؛ برای دیدن نقاط کور خود، به نگاه کس دیگری نیاز داریم.
جدول: آندویینگ و دفاعهای روانی در سریال The Undoing
| نمونه | رفتار | دفاع روانی |
|---|---|---|
| پدر گریس | خریدن جواهرات گران برای همسر پس از هر خیانت | آندویینگ: جبران برای پاک کردن احساس گناه |
| شوهر پس از دعوا | غرق کردن همسر در هدیه | آندویینگ در زندگی روزمره |
| گریس | ندیدن نشانه‌های آشکار دروغ جاناتان | انکار برای حفظ تصویر زندگی امن |
| جاناتان | بی‌اعتنایی به احساس دیگران و فرافکنی تقصیر | فقدان همدلی و فرافکنی |
برداشت تحلیلی از شخصیت‌های داستانی؛ توصیف الگوست، نه تشخیص.
پرسش‌های پرتکرار
سریال The Undoing چند قسمت است؟
The Undoing یک مینیسریال ششقسمتی است که سال ۲۰۲۰ از شبکهٔ HBO پخش شد و فقط یک فصل دارد.
سریال The Undoing بر اساس چه کتابی ساخته شده است؟
بر اساس رمان «باید میدانستی» (You Should Have Known) نوشتهٔ جین هانف کورلیتز. دیوید ای. کلی فیلمنامه را نوشته و سوزان بیر کارگردانی کرده است.
آندویینگ در روانشناسی یعنی چه؟
آندویینگ یا ابطال، مکانیسمی دفاعی است که در آن فرد ناخودآگاه با کاری جبرانی، مثل هدیه دادن پس از آسیب زدن، می‌کوشد اثر یک فکر یا رفتار ناپذیرفتنی را پاک کند.
بازیگران اصلی The Undoing چه کسانی هستند؟
نیکول کیدمن در نقش گریس فریزر، هیو گرانت در نقش جاناتان فریزر، نوآ جوپ در نقش پسرشان هنری و دونالد ساترلند در نقش فرانکلین، پدر گریس.
چرا گریس با وجود تراپیست بودن متوجه حقیقت نمیشد؟
دانش روانشناسی جلوی دفاعهای خود آدم را نمیگیرد. گریس برای حفظ تصویر خانواده و امنیت روانیاش، نشانهها را انکار میکرد؛ همان چیزی که عنوان کتاب به آن اشاره دارد.
شخصیت جاناتان در The Undoing چه ویژگیهایی دارد؟
جاناتان جذاب و بهظاهر عاشق است، ولی همدلی ندارد، دروغ میگوید و مسئولیت را به دیگران فرافکنی میکند. این الگو را میتوان در چارچوب ویژگیهای خودشیفته و ضداجتماعی خواند.
گاهی سخت‌ترین چیز، دیدن حقیقت رابطه است
اگر در رابطه‌ات نشانه‌هایی می‌بینی که نمی‌خواهی باورشان کنی، حرف زدن با یک درمانگر کمک میکند روشن‌تر ببینی. جلسهٔ معارفه در مرکز تجربه زندگی رایگان است.
فیلم تمام می‌شود؛ چیزی که در شما تکان خورد نه.
اگر این تحلیل جایی از شما را لمس کرد، می‌توانید دربارهٔ همان جا با یک درمانگر حرف بزنید. جلسهٔ معارفه رایگان است.
شروع تراپی با جلسهٔ معارفه رایگانروانکاوی و روان‌درمانی تحلیلی
نمی‌دانید چه نوع تراپی به شما می‌خورد؟ تست سبک درمانی من رایگان است، ثبت‌نام نمی‌خواهد و دو دقیقه طول می‌کشد. بقیهٔ تست‌های رایگان
