در این یادداشت به معرفی این کتاب ارزشمند می‌پردازیم و سعی داریم به سیر تاریخی کتاب وفادار بمانیم. مقدمه‌ی کتاب با گاه‌شماری تفصیلی، از سال 1882 مصادف با تولد کلاین تا سال 1960، مراسم تدفین او، آغاز میشود. همین چند صفحه کافی‌ست تا مسیر پرچالش او را در سیر زندگی‌اش از نظر بگذرانیم و به اهمیت خواندن اندیشه و نظریات کلاین پی ببریم.
ملانی کلاین؛ یک روانکاو کودک پیشرو
سال 1918، آن زمان که در پنجمین کنگره‌ی روانکاوی در آکادمی علوم مجارستان، زیگموند فروید مقاله‌اش را می‌خواند، او رو در روی این پایه‌گذار بلندمرتبه نشسته بود. ملانی کلاین، کسی که پس از این لحظه‌ی استثنائی، مسیر زیگموند فروید را ادامه داد و بر اهمیت نخستین رابطه‌ی نوزاد با مراقبان اصلی‌اش، تأکید کرد.مسیر چالش برانگیز کلاین، در نهایت او را تبدیل به یک روانکاو کودک پیشرو کرد که تا به امروز تأثیرگذاری جهانی دارد. او با تأکید بر اهمیت نخستین تجربیات کودکی در جهان احساسی ما در بزرگسالی، مسیر روانکاوی را تغییر داد و در نهایت نخستین اثر نظری‌اش، روانکاوی کودکان، در سال 1932 در انگلستان و آلمان منتشر شد.
این مطلب را در بات تجربه هم داریم، همراه پیشنهادهای هم‌خانواده‌اش. دیدن پیشنهادهای مرتبط در بات
مقالات ملانی کلاین
- تکنیـک بـازی‌درمانی
- یادداشت‌هایی دربـارۀ برخـی سـاز و کارهـای اسـکیزوئید
- سهم‌آوردی در پدیدآیی روانی حالات شیدایی_افسردگی
- عقده‌ی ادیپ در نور اضطرابهای اولیه
- اهمیت نمادسازی در رشد «من» (Ego)
تکنیک بازیدرمانی
دوازده فوریه 1953، در بخش روانپزشکی کودک، ملانی کلاین از تجربه‌ی اولین مراجعش می‌گفت. فریتز، پسر پنج سالهای که به گفته‌ی خود کلاین برای درمانش از قوانین تخطی کرده است! چراکه در آن زمان اصل پذیرفته شده چنین بود که تفاسیر باید با خساست بیان شوند؛ هرچند که تلاش روانکاو، کاوش ناخودآگاه است اما روانکاوان به استثناء موارد اندک به عمق ناخودآگاه نفوذ نمی‌کردند زیرا در آن زمان و در سالهای پس از آن، تنها کودکانی که در مرحله‌ی نهفتگی یا بعد از آن قرار داشتند را مناسب روانکاوی می‌دانستند.
تاریخچه‌ی بازیدرمانی
تاریخ شروع تکنیک بازیدرمانی را می‌توان با همین مراجع، فریتز، پیوند زد زیرا درمان در منزل کودک و با استفاده از اسباب‌بازی های خود او انجام می‌شد. فریتز، خیال‌پردازی‌ها، اضطراب‌ها و دفاع‌هایش را بیشتر از طریق بازی ابراز می‌کرد و نهایتاً این شیوه‌ی تفسیر کلاین به تکنیک او بدل شد چراکه معتقد بود نمادگرایی و تفسیر رفتار کودکان در طی همین بازی‌هاست. روانکاوی بازی، نشان داد قابلیت استفاده از نمادها به کودک، این امکان را می‌دهد علاوه بر علاقه‌مندی‌ها و خیال‌پردازی‌ها، اضطراب و احساس گناه را به اشیایی غیر از انسان انتقال دهد.
یادداشت‌هایی دربـارۀ برخـی سـاز و کارهـای اسـکیزوئید
مقاله‌ی دیگری از کلاین که در این کتاب مفصل در مورد آن صحبت شده است یادداشت‌هایی درباره‌ی سازوکارهای اسکیزوئید است که ماهیتی شبیه به یادداشت‌های اولیه دارد. کلاین در این مقاله به فرضیه‌هایی که به نخستین مراحل رشد مرتبط هستند پرداخته است. به عقیده‌ی کلاین در اوایل نوزادی اضطراب‌هایی که از ویژگی‌های روان‌پریشی هستند ظهور میکنند و باعث تشکیل سازوکارهای دفاعی می‌شوند و این سازوکارها تأثیر قابل‌توجهی بر تمامی جنبه‌های رشد ازجمله رشد من، فرامن و روابط ابژه‌ای دارد.
سهم‌آوردی در پدیدآیی روانی حالات شیدایی-افسردگی
در این مقاله کلاین سعی کرده است مفهوم وضعیت دپرسیو نوزادی را معرفی کند و ارتباط این وضعیت با حالت شیدایی و افسردگی را توضیح دهد. کلاین در این مقاله تأکید کرده است که وضعیت دپرسیو مرحله‌ای مهم در رشد کودک محسوب میشود. در مراحل اولیهی رشدی است که فانتزی‌های شیدایی آغاز می‌شوند و نوزاد از این فانتزی‌ها برای مبارزه با وضعیت دپرسیو استفاده میکند. رشد بهنجار و توانایی عشق ورزیدن تا حد زیادی به این مسئله بستگی دارد که «من» نوزاد چگونه از این مرحله عبور میکند. مقاله همچنین به‌طور مفصل به موضوع همانندسازی با ابژه‌ی محبوب و درون‌فکنی آن پرداخته است و همچنین این موضوع که شکست در این امر می‌تواند به اختلالات روان‌پریشانه‌ی حالت‌های دپرسیو یا شیدایی یا پارانویا بینجامد. در پایان به روش‌هایی برای پایان‌دادن به رنج‌های مرتبط با وضعیت دپرسیو اشاره کرده است.
مقاله‌ی سوگواری و رابطه‌ی آن با حالت‌های شیدایی-افسردگی
کلاین از مقاله‌ی سوگواری و مالیخولیای فروید الهام گرفته و معتقد است بین واقعیت‌آزمایی در سوگواری طبیعی و فرایندهای اولیهی ذهن، ارتباط نزدیکی وجود دارد. وی همچنین گریزی به مقاله‌ی «سهم‌آوردی در پدیدآیی روانی حالات شیدایی-افسردگی» زده و توضیح می‌دهد که چگونه در سوگواری وضعیت دپرسیو کودک دوباره فعال میشود و روانکاو در این موقعیت چه میکند.
عقده‌ی ادیپ در نور اضطرابهای اولیه
کلاین در این مقاله با ارائه‌ی دو نمونه شرح‌حال بالینی کامل به برخی از موقعیت‌های اضطرابی اولیه اشاره کرده و ارتباط آنها را با عقده‌ی ادیپ نشان می‌دهد. بعد از تحلیل کیس‌ها خلاصه‌‌ی نظری خود را مطرح کرده است که مربوط به مراحل اولیهی عقده ادیپ در هردو جنس، رشد ادیپی در پسربچه و رشد ادیپی در دختربچه است. وی همچنین نتیجه‌گیری‌های خود را با نظریه‌ی کلاسیک فروید در رابطه با عقده ادیپ مقایسه کرده است (مقاله‌ی اختلاف نظریات ملانی کلاین و فروید نیز به فهم بیشتر کمک میکند).
اهمیت نمادسازی در رشد«من» (Ego)
کلاین معتقد است نمادگرایی علاوه بر اینکه پایه و اساس تمام فانتزی‌ها و والایش است، رابطه‌ی سوژه با واقعیت نیز بر این اساس ساخته میشود. این مقاله بر پایه‌ی این فرض قرار دارد که در رشد روانی مرحله‌ای بدوی وجود دارد که در طی آن سادیسم در تمام منابع مختلف لذت لیبیدویی فعال و تعارض ادیپی شروع میشود. وی همچنین در این مقاله به نظریات فروید و فرنزی در این موضوع اشاره کرده است. کلاین در این مقاله با ارائه‌ی کیس بالینی و تحلیل آن به فرضیه‌هایی در ارتباط با افراد طبیعی، روان‌رنجور و روان‌پریش پرداخته است.
یادداشت‌های شخصی ملانی کلاین
- سوگواری
- بهار
- مشاهداتی پس از عمل جراحی
سوگواری؛ داستان کوتاهِ ناتمامی که منتشر نشد
این متن بریده‌ای از قسمت پایانی داستان کوتـاه ناتمام و منتشرنشده‌ای است کـه ملانی کلاین در سال 1913 نوشت. در این داستان زنی که باور دارد ساعت مرگش نزدیک است، بـرای دوستش اعتراف میکند که زندگی زناشویی‌اش تـا چه حد برایـش رضایت‌بخش نبوده. او همچنین از دوستش درخواست میکند یک ساعت شادمانی و رضایت جنسی را به او ارزانی کند.
مشاهداتی پس از عمل جراحی
کلایـن ایـن یادداشت را پـس از عمل جراحی کیسـه‌ی صفـرا بـر اساس تجربه‌اش از بیهوشی و جراحی تهاجمی که آن را شبیه به بازگشت به شرایط وابستگی کودکی می‌دانست، نوشته است.
چرا مقالههای کلاین هنوز در اتاق درمان زنده‌اند؟
ارزش این کتاب فقط تاریخی نیست. کلاین دو «وضعیت» را توصیف کرد که به‌جای مرحله‌هایی که یک بار طی شوند، شیوه‌های همیشگی تجربه کردن جهان‌اند. در وضعیت پارانوئید اسکیزوئید، ذهن برای مهار اضطراب نابودی، جهان را به خوب مطلق و بد مطلق دوپاره میکند و بخش‌های تحمل‌ناپذیر خود را بیرون می‌فرستد. در وضعیت افسردهوار، کودک کم‌کم درمییابد مادری که دوستش دارد و مادری که از او خشمگین است یک نفرند؛ این کشف همراه با گناه و میل به جبران است و پایهٔ ظرفیت عشق ورزیدن و سوگواری به شمار می‌رود.
مفهوم همانندسازی فرافکنانه که در مقالهٔ ۱۹۴۶ مطرح شد، بعدها به دست شاگردان و ادامه‌دهندگان کلاین مانند ویلفرد بیون گسترش یافت و امروز یکی از ابزارهای اصلی درمانگر برای فهم احساسهایی است که مراجع، بی‌آنکه بگوید، در او برمیانگیزد. وقتی درمانگر ناگهان خود را درمانده، خشمگین یا بی‌ارزش حس میکند، شاید در حال تجربهٔ همان چیزی باشد که مراجع نمی‌تواند در خود نگه دارد.
خواندن کلاین در کنار یادداشت‌های شخصی‌اش، مثل داستان ناتمام «سوگواری» یا یادداشت پس از جراحی، یادآوری میکند که نظریه‌های او از دل تجربهٔ زیسته و رنج شخصی هم بیرون آمده‌اند. همین پیوند میان زندگی و کار، عنوان کتاب را معنادار میکند.
جدول: مقالههای اصلی کلاین در این کتاب
| مقاله | ایدهٔ اصلی | اهمیت امروز |
|---|---|---|
| تکنیک بازیدرمانی | بازی کودک مثل تداعی آزاد بزرگسال تفسیرپذیر است | پایهٔ روانکاوی و بازیدرمانی تحلیلی کودک |
| اهمیت نمادسازی در رشد «من» (۱۹۳۰) | نمادسازی پایهٔ فانتزی، والایش و رابطه با واقعیت است | فهم ناتوانی در نمادسازی و فکر کردن |
| سهمی در روان‌زایی حالت‌های شیدایی‌افسردگی (۱۹۳۵) | معرفی وضعیت افسردهوار و دفاع‌های شیدایی | فهم گناه، جبران و ظرفیت عشق |
| عقدهٔ ادیپ در پرتو اضطرابهای اولیه (۱۹۴۵) | ادیپ زودتر از آنچه فروید می‌گفت آغاز میشود | نقطهٔ اختلاف اصلی کلاین با نظریهٔ کلاسیک |
| یادداشت‌هایی دربارهٔ سازوکارهای اسکیزوئید (۱۹۴۶) | اضطرابهای بسیار اولیه، دوپاره‌سازی و همانندسازی فرافکنانه | ابزار اصلی فهم انتقال و انتقال متقابل |
سال‌ها، سال انتشار نخست مقاله به زبان اصلی است.
پرسش‌های پرتکرار
ملانی کلاین کیست؟
ملانی کلاین (۱۸۸۲ تا ۱۹۶۰) روانکاو وینزادهای بود که بیشتر عمر حرفهایاش را در لندن گذراند. او از پیشگامان روانکاوی کودک و از بنیانگذاران نظریهٔ روابط ابژه است.
وضعیت افسردهوار در نظریهٔ کلاین یعنی چه؟
وضعیتی که در آن کودک درمییابد ابژهٔ دوستداشتنی و ابژهٔ نفرتانگیز یکیاند. این کشف با گناه، نگرانی برای دیگری و میل به جبران همراه است و با افسردگی بالینی یکی نیست.
وضعیت پارانوئید اسکیزوئید چیست؟
نخستین شیوهٔ تجربهٔ جهان در نظریهٔ کلاین که در آن اضطراب اصلی، ترس از نابودی است و ذهن با دوپاره‌سازی جهان به خوب و بد مطلق و با فرافکنی از خود دفاع میکند.
همانندسازی فرافکنانه چیست؟
سازوکاری که کلاین در ۱۹۴۶ توصیف کرد: بخشهایی از خود در فانتزی به درون دیگری فرستاده میشود. امروز درمانگران از آن برای فهم احساسهایی استفاده میکنند که مراجع در آنها برمیانگیزد.
تکنیک بازی کلاین چه نوآوریای داشت؟
کلاین بازی کودک را همارز تداعی آزاد بزرگسال دانست و با تفسیر آن به اضطرابهای عمیق کودکان خردسال دست یافت؛ کاری که در آن زمان برای کودکان پیش از دورهٔ نهفتگی رایج نبود.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
برای دانشجویان روانشناسی، درمانگران و علاقهمندان جدی روانکاوی که میخواهند کلاین را از متن مقالههای خودش بشناسند. آشنایی اولیه با مفاهیم فروید خواندن آن را آسانتر میکند.
کلاین را بهتر بشناسید
اگر این مفاهیم شما را به یاد رابطه‌های خودتان انداخت، گفت‌وگو با یک درمانگر می‌تواند آنها را زنده و قابل‌فهم کند. جلسهٔ معارفه در مرکز تجربه زندگی رایگان است.
کتاب بسته میشود؛ پرسشش می‌ماند.
اگر این متن پرسشی در شما باز کرد، می‌توانید همان را به اتاق درمان ببرید. جلسهٔ معارفه رایگان است.
شروع تراپی با جلسهٔ معارفه رایگانروانکاوی و روان‌درمانی تحلیلی
نمی‌دانید چه نوع تراپی به شما می‌خورد؟ تست سبک درمانی من رایگان است، ثبت‌نام نمی‌خواهد و دو دقیقه طول می‌کشد. بقیهٔ تست‌های رایگان
