اما اگر قدری در سکوت بنشینیم و به صدای ترس گوش دهیم، متوجه می‌شویم که او هم حرف‌هایی برای گفتن دارد. این حس را باید به رسمیت شناخت و به آن زمان داد و وقتی صدای ترس را می‌شنویم، درباره روانمان هم چیزهای بیشتری می‌فهمیم.
لارس اسوندسن در کتاب فلسفه ترس نشر گمان، روی این حس دست گذاشته و ترس را زیر ذره‌بین برده است.
درباره کتاب فلسفه ترس
دوربینهای مداربسته. خطوط امنیتی فرودگاه‌ها، ویترین‌های محافظت شده مغازه‌ها… ما مظاهر ترس‌های اجتماعی را هر روزه می‌بینیم و گزارش‌های خبری که مرتب در مورد آخرین خطرات خانگی یا افزایش سطح تهدیدات تروریستی هشدار می‌دهند، احساس عذاب قریب‌الوقوع را به طور مداوم در ما تقویت می‌کنند. در فلسفه ترس، لارس اسوندسن به بررسی زیربنای این احساس قدرتمند می‌پردازد. او به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه و چرا ترس خود را به هر جنبه‌ای از زندگی مدرن القا کرده است.
این مطلب را در بات تجربه هم داریم، همراه پیشنهادهای هم‌خانواده‌اش. دیدن پیشنهادهای مرتبط در بات
پیشنهاد می‌کنیم این مطلب را هم در مجله تجربه زندگی بخوانید: روبه‌رو شدن با ترس‌ها
اسوندسن به کاوش در ماهیت ترس در علم، سیاست، جامعه‌شناسی و ادبیات می پردازد. او زیست‌شناسی پشت این احساسات را بررسی میکند، از علم اعصاب زیربنای غریزه «جنگ یا گریز» ما گرفته، تا اینکه ترس چگونه ما را وادار میکند اقدامات غیرمنطقی را در تلاش برای به حداقل رساندن خطر انجام دهیم.
هر آن کس که بتواند ترس را در جامعه در مهار خود داشته باشد، دیگر پس از آن به راحتی مهار و زمام کل جامعه را در دست می‌گیرد.
از متن کتاب فلسفه ترس، نوشته لارس اسوندسن
کتاب سپس به حوزه‌های سیاسی و اجتماعی میرسد و نقش ترس را در فلسفه‌های ماکیاولی و هابز، ظهور جامعه ریسک مدرن و اینکه ترس چگونه اعتماد اجتماعی را از بین برده است، بررسی میکند. سرگرمی‌هایی مانند نمایش تلویزیونی عامل ترس، رقابت‌های ورزشی شدید و استفاده سیاسی از ترس در جنگ علیه ترور در حال انجام، همگی زیر نظر کاوشگر اسوندسن قرار می‌گیرند، زیرا او در این مورد تحقیق میکند که آیا ما می‌توانیم خودمان را از این زنگ خطر مستمر جدا کنیم یا نه.
اسوندسن در نهایت برای رسیدن به امکان آینده‌ای روشن‌تر و کمتر ترسناک، استدلال میکند. او پرده‌ای را که خطرات خیالی و واقعی را می‌پوشاند، کنار می‌زند و ما را مجبور میکند با ترس‌های خودمان و اینکه چرا به آن‌ها چسبیده‌ایم، مقابله کنیم.
بخش‌هایی از کتاب فلسفه ترس
کتاب فلسفه ترس علاوه بر پیشگفتار، ۷ فصل دارد که به ترتیب عبارتند از: فرهنگ ترس، ترس چیست، ترس و خطر (ریسک)، جذابیت ترس، ترس و اعتماد، سیاست ترس و فراسوی ترس.
در بخشی از این کتاب می‌خوانیم:
برای آن که ترس خودش را عیان کند، تهدیدی که به تصور درمی‌آید باید جدی باشد. من علاوه بر احساس خطر باید معتقد باشم که به این راحتی نمی‌توان از این خطر اجتناب کرد. البته ممکن است در حالتی قرار بگیریم که شبیه ترس است اما نتوانیم بگوییم که آن چیزی که ما را می‌ترساند چیست. در این صورت بهتر است این حالت را به جای ترس اضطراب بنامیم. ترس و اضطراب دو حالت بسیار نزدیک و مرتبط به هم هستند. در هر دو حالت، اندیشه خطر یا صدمه احتمالی وجود دارد. اما تهدید میتواند کاملا خاص و واضح، یا به عکس گنگ و مبهم باشد. یکی از تمایزات معمول میان ترس و اضطراب دقیقا همین است که ترس همیشه از یک چیز معین و مشخص است، حال آن که در اضطراب چنین نیست.
درباره لارس اسوندسن نویسنده
لارس اسوندسن (Lars Svendsen) فیلسوف نروژی متولد ۱۹۷۰ و استاد گروه فلسفه در دانشگاه برگن نروژ است. او کتاب‌های فلسفی مختلفی چون فلسفه ترس، فلسفه تنهایی، فلسفه ملال، کار و فلسفه مد (فشن) را به نگارش درآورده است که تاکنون در سطح جهان مورد استقبال خوانندگان قرار گرفته و به بیش از ۲۵ زبان ترجمه شده‌اند.
اسوندسن در نگارش آثار خود، دست روی موضوعاتی می‌گذارد که گاه آنقدر ساده و روزمره شده‌اند که مردم فراموش می‌کنند به معنا و مفهوم پس آن‌ها بنگرند. زبان او هم به همان اندازه همه‌فهم و دربرگیرنده و ساده است تا آن واهمه همیشگی را که مردم از خواندن کتاب‌های فلسفی دارند، از آن‌ها بگیرد. از همین رو نشر گمان هم در این مجموعه کتاب‌های خود، عنوان مجموعه را «تجربه و هنر زندگی» گذاشته است تا در آن به کتاب‌هایی با رنگ و بوی فلسفی بپردازد که به تجربه و هنر زندگی می‌پردازند و از آن صحبت می‌کنند.
کتاب‌های این مجموعه به هر آن کسی که به دنبال نگاهی دقیق‌تر و موشکافانه‌تر به ابعاد مختلف زندگی است، کمک میکند.
پیشنهاد می‌کنیم چنانچه این کتاب را خوانده‌اید، نظرتان را در خصوص آن در بخش کامنت‌های همین مطلب با ما و دیگر خوانندگان مجله تجربه زندگی به اشتراک بگذارید.
ترس یا اضطراب؟ نگاه روانکاوی به چیزی که از آن می‌ترسیم
روانکاوی میان ترس و اضطراب فرق می‌گذارد. ترس به خطری مشخص پاسخ میدهد: سگی که پارس میکند یا خیابانی تاریک. اضطراب اما اغلب موضوع روشنی ندارد؛ حسی مبهم که «چیزی قرار است بد شود». فروید در «بازداری، علامت و اضطراب» (۱۹۲۶) اضطراب را علامتی هشداردهنده می‌داند که روان را از خطری درونی باخبر میکند؛ مثلاً از میلی ممنوع یا از تجربهٔ قدیمی جدایی و بی‌پناهی که ممکن است تکرار شود.
از همین منظر، بخشی از ترس‌های ما جابه‌جا شده‌اند. ترسی که از یک موقعیت درونی تحمل‌ناپذیر میآید، به موضوعی بیرونی منتقل میشود تا قابل اجتناب شود؛ چیزی که فروید در تحلیل فوبی‌ها نشان داد. ملانی کلاین هم از «اضطراب گزند» سخن می‌گوید: ترسِ آسیب دیدن از بیرون که ریشه در احساسات پرخاشگرانهٔ فرافکنی‌شدهٔ خود ما دارد.
این نگاه در کنار بحث اسوندسن معنای تازه‌ای پیدا میکند. «فرهنگ ترس» فقط ساخته‌ای سیاسی و رسانه‌ای نیست؛ روی اضطراب‌هایی سوار میشود که از پیش در ما هست. وقتی بفهمیم کدام بخش از ترسمان به خطر واقعی مربوط است و کدام بخش از دنیای درون میآید، هم در برابر بازی با ترس مقاوم‌تر می‌شویم و هم با خودمان مهربان‌تر.
جدول: ترس در سه نگاه
| نگاه | ترس چیست؟ | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|
| فلسفی و اجتماعی (اسوندسن) | پاسخ به تهدیدی که جدی و نزدیک تصور میشود | «فرهنگ ترس» ابزاری برای مهار جامعه است |
| سیاسی (ماکیاولی و هابز) | نیرویی که نظم و اطاعت می‌سازد | کسی که ترس را مهار کند، جامعه را مهار میکند |
| روانکاوانه (فروید) | ترس موضوع مشخص دارد؛ اضطراب اغلب بیموضوع است | اضطراب علامتی است که روان را از خطر درونی باخبر میکند |
دو سطر نخست برگرفته از متن مقاله؛ سطر سوم از بخش تازهٔ آن.
پرسش‌های پرتکرار
نویسندهٔ کتاب «فلسفه ترس» کیست؟
لارس اسوندسن، فیلسوف نروژی متولد ۱۹۷۰ و استاد گروه فلسفه در دانشگاه برگن. او کتاب‌های «فلسفه ملال»، «فلسفه کار» و «فلسفه تنهایی» را هم نوشته است.
کتاب فلسفه ترس چند فصل دارد؟
به گفتهٔ این مقاله، کتاب علاوه بر پیشگفتار هفت فصل دارد که از «فرهنگ ترس» و «ترس چیست» آغاز میشود و به ترس و ریسک و نقش سیاسی ترس میرسد.
«فرهنگ ترس» یعنی چه؟
وضعیتی که در آن ترس به حالوهوای همیشگی جامعه تبدیل میشود؛ از دوربینهای مداربسته تا هشدارهای پیاپی رسانهها. اسوندسن نشان میدهد این فرهنگ چطور اعتماد را کم و کنترل را آسان میکند.
تفاوت ترس و اضطراب چیست؟
ترس واکنش به خطری مشخص و بیرونی است؛ اضطراب بیشتر نگرانیای مبهم و بیموضوع است که از درون میآید. فروید این تمایز را در نظریهٔ اضطراب خود به کار برد.
آیا ترس همیشه بد است؟
نه. ترس ما را از خطر واقعی دور نگه میدارد. مشکل وقتی است که ترس بزرگتر از خطر باشد، همیشگی شود یا زندگی روزمره را محدود کند.
چه زمانی برای ترس و اضطراب کمک بگیریم؟
اگر ترس یا نگرانی خواب، کار یا رابطههایتان را مختل کرده، باعث اجتناب از موقعیتهای عادی شده یا با حملهٔ وحشت همراه است، گفتوگو با یک درمانگر میتواند کمک کند.
وقتی ترس زیادی بلند حرف می‌زند
اگر ترس یا اضطراب جای زیادی از زندگی‌ات را گرفته، می‌توانی در اتاق درمان به صدای آن گوش بدهی. جلسهٔ معارفه در مرکز تجربه زندگی رایگان است و تغییر درمانگر هزینه ندارد.
کتاب بسته میشود؛ پرسشش می‌ماند.
اگر این متن پرسشی در شما باز کرد، می‌توانید همان را به اتاق درمان ببرید. جلسهٔ معارفه رایگان است.
شروع تراپی با جلسهٔ معارفه رایگانروانکاوی و روان‌درمانی تحلیلی
نمی‌دانید چه نوع تراپی به شما می‌خورد؟ تست سبک درمانی من رایگان است، ثبت‌نام نمی‌خواهد و دو دقیقه طول می‌کشد. بقیهٔ تست‌های رایگان
