مهاجرت روان‌شناسان به آلمان

در آلمان «Psychologe» یک حرفهٔ تنظیم‌شده نیست، ولی «Psychotherapeut» هست و پروانهٔ دولتی می‌خواهد. با اصلاح قانون در سپتامبر ۲۰۲۰ مسیر مستقیم شد: کارشناسی روان‌شناسیِ منطبق بر آیین‌نامه، سپس ارشد روان‌شناسی بالینی و روان‌درمانی، سپس آزمون دولتی و پروانه، و بعد پنج سال دورهٔ تخصصی.

گلوگاه واقعی، ورود به همان ارشد است. مؤسسهٔ CHE آلمان گزارش کرده که مسیر کارشناسیِ خارجی می‌تواند به بن‌بست برسد، چون کارشناسی باید مو به مو محتوای تعیین‌شده در آیین‌نامه را پوشش دهد و کارورزی‌ها هم باید زیر نظر دارندهٔ پروانهٔ آلمانی گذرانده شده باشد.

پایهٔ پذیرفته‌شده در بیشتر ایالت‌ها گواهی B2 است و گواهی نباید بیش از سه سال قدیمی باشد، ولی فرض ایمن برای همهٔ ایالت‌ها C1 است. جدا از زبان عمومی، یک آزمون زبان تخصصی سه‌بخشی وجود دارد: گفت‌وگو با مراجع، مستندسازی کتبی، و گفت‌وگوی تخصصی با همکار. در این آزمون فقط زبان سنجیده می‌شود، نه دانش تخصصی.

دو چیز را با هم اشتباه نگیرید: ارزیابی عمومی مدرک، و بررسی هم‌ارزی برای پروانهٔ حرفه‌ای. مرجع دومی در هر ایالت جداست و بعضی ایالت‌ها برای پذیرش پرونده اعلام علاقهٔ کتبی یک کارفرمای همان ایالت می‌خواهند، یعنی نمی‌شود صرفاً ایالت راحت‌تر را انتخاب کرد.

نکتهٔ مهم: ایران عضو کنوانسیون آپوستیل نیست و رویهٔ جایگزین تصدیق اعمال می‌شود؛ پیش‌تصدیق ترجمه بیش از یک سال اعتبار ندارد، پس ترتیب و زمان‌بندی این کار خودش یک تصمیم است.

بخشی که معمولاً در مشاوره‌های مهاجرتی اصلاً گفته نمی‌شود: زندگی روزمره، فرهنگ کاری، و بایدها و نبایدهای محیط حرفه‌ای. این بخش را همکار مقیم می‌گوید، نه جست‌وجوی اینترنتی.

طولانی‌ترین و کامل‌ترین مسیر: تحصیل منطبق با قانون تازه، آزمون دولتی، و بعد پنج سال دورهٔ تخصصی. کسی که این را برمی‌دارد باید بداند سر چه چیزی امضا می‌کند.

کارشناسی ایرانی از دانشگاهی که در پایگاه انابین وضعیت شناخته‌شده دارد، معمولاً به ارشد عادی روان‌شناسی دسترسی می‌دهد. این مسیر در را برای کار پژوهشی، سازمانی و غیربالینی باز می‌کند ولی به‌تنهایی حق روان‌درمانی نمی‌دهد. صادقانه گفتنش مهم است.

یک مجوز محدود اجرای درمان روان وجود دارد که با آزمون ادارهٔ بهداشت گرفته می‌شود و اجازهٔ مطب خصوصی می‌دهد، ولی قرارداد با بیمهٔ دولتی ندارد و فقط برای کسی معنا دارد که از پیش اقامتِ اجازه‌دهنده به خویش‌فرمایی داشته باشد. یعنی این مسیر راه ورود به آلمان نیست، راه کار کردن بعد از تثبیت اقامت است.

حوزهٔ خدمات اجتماعی و دوره‌های حرفه‌ای مرتبط، برای بخشی از آدم‌ها واقع‌بینانه‌ترین نقطهٔ ورود است: هم درآمد دارد، هم پایهٔ اقامتی می‌سازد، و هم می‌شود موازی با آن تحصیل را جلو برد.

از کسانی که خودشان این مجوزها را گرفته‌اند و الان با همین عنوان کار می‌کنند پرسیده‌ایم. بنابراین مسیر را از زبان کسی می‌گوییم که رفته است، نه از روی سایت. در جلسهٔ منتورینگ به شما می‌گوییم کدام آوسبیلدونگ به رشته و سابقهٔ شما می‌خورد و از کجا باید دنبالش بگردید.

و صریح بگوییم چه کاری نمی‌کنیم: جایگاه آوسبیلدونگ پیدا نمی‌کنیم، با کارفرما مذاکره نمی‌کنیم، قرارداد نمی‌گیریم و برای شما اقدام نمی‌کنیم. این بخشی از منتورینگ است، نه یک سرویس جدا و نه یک خدمت کاریابی.

حوزه‌هایی که با آدم و مراقبت سر و کار دارند: مراقبت و آموزش کودک، مددکاری و خدمات اجتماعی، مراقبت از افراد دارای معلولیت، و پرستاری. عنوان دقیق و شرایطشان در هر ایالت فرق دارد و بعضی‌ها با حقوق دوره‌اند و بعضی مدرسه‌محور و بدون حقوق. همین تفاوت، تفاوت بین یک برنامهٔ شدنی و یک برنامهٔ غیرممکن است.

سه جای اصلی: یک، پرتال رسمی کاریابی فدرال آلمان که بخش جست‌وجوی جایگاه آوسبیلدونگ دارد و همه‌جا مرجع اصلی حساب می‌شود. دو، سایت اتاق‌های صنفی و مراکز آموزشی هر ایالت، چون خیلی از جایگاه‌ها فقط آنجا اعلام می‌شوند. سه، تماس مستقیم با خود مراکز؛ خانه‌های سالمندان، مهدها و مراکز خدمات اجتماعی اغلب پیش از آنکه آگهی بدهند، نیرو می‌گیرند.

و یک نکته که همه دیر می‌فهمند: شبکهٔ آشنا در همان شهر، بیشتر از هر پرتالی جواب می‌دهد. برای همین منتور مقیم اهمیت دارد.

یک، سطح زبان لازم برای شروع چقدر است. دو، دوره حقوق دارد یا مدرسه‌محور و بدون حقوق است. سه، مدرک پایان دوره چه دری باز می‌کند و چه دری باز نمی‌کند. چهار، آیا می‌شود موازی با آن تحصیل دانشگاهی را جلو برد یا نه. اگر جواب این چهار تا را ندارید، هنوز آمادهٔ تصمیم نیستید.